Kang Marso 18,1945,ang American Liberation Forces nagdungka sa daray-ahan kang Parara, Tigbauan,Iloilo.Dya nga hitabo gintawag kang mga mal-am nga "landing kang Kano",ukon "landing", indi gani, liberation. Dya nga adlaw napagkit sa kasaysayan bilang "Liberation of Panay".Ang dya nga adlaw amo ang nagtapos kang makangiridlis kag makarilisang nga pagsakop kang Japanese Imperial Forces sa Panay kang panahon kang WWII.
Bilang paghanda sa pagdungka kang American Liberation Forces, kang alas 9:00 sa aga kang Marso 17, 1945, si Maj. Gamaliel Manikan ,guerrilla leader nga naka station sa sitio Halin sa Parara Tigbauan, nakabaton kang coded radio message halin kay Gen. Macario Peralta Jr. nga ang 40th Infantry Division kang US Army ma-landing sa marapit nga daray-ahan kang Tigbauan sa sunod nga adlaw.
Kang alas 3:32 sa kaagahon kang Marso 18, 1945,sangka gamay nga rubber boat sakay si Col. Rist kag anum ka armado nga tinao kang 40th Infantry Division C-2 nagtakas sa daray-ahan kang Namocon, Tigbauan. Gintabo sanda nanday Maj. Manikan kag Lt.Jose Panique kag ana staff. Ginsugilanonan nanda ang pag-landing kag gintaw-an si Col. Rist kang mapa kang installation kang kontra.Pagka -alas 4:00 sa kaagahon, si Col. Rist kag ana kaibahan nagtulak pabalik sa dagat. Si Maj. Manikan tana kag ana mga imaw, nagbalik sa anda CP kag naghulat kang pagsanag.
Sa baybayon kang Namocon,.si Lt. Jose Panique ginsugat kang PT boat agud makigkita kay Landing Operation Commander Gen. Raph Brush. Gintaw-an na kang dugang nga impormasyon ang General tungod sa installation kag kapag-on kang kontra sa poblacion kag mga kaiping nga lugar.
Pagsanaaw ron,ang mga amphibian planes naglinupad it manaba kag ginrombo ang bug-os nga palibot kang target nga durungkaan kang mga liberators kag nagpanghulog kang mga leaflets nga naga-abiso sa mga sibilyan nga magparayo sa linya kang landing operation.
Halin sa China Sea(WPS), ang mga amphibian tanks kag mga landing crafts nagsuba sa Fatima beach sa Parara. Sa daray-ahan, si Lt. Napoleon B. Tenefrancia nagtabo kay Beach master Gen. Long kag nagtao kang dugang nga impormasyon parte sa kontra. Ang mga guerrilla nga nagahukmong sa marapit nga outpost nag-a pas sa beach kag nakigkita sa Battalion landing team nga ginapamunuan ni Maj. Long. Pira kananda amo sanday Lt. Napoleon B. Tenefrancia kag ang ana staff kang 3rd Battalion, Lt. Eugenio T. Torrento kag ang supply officers kag mga tinao, Judge Juan C. Teruel, kag mga opisyales kang banwa.
Pagka- alas 5:48 sa aga kang Marso 18,1945,ang una nga pasalba kang bomba patimaan kang pre-landing naval bombardment nagtupa nga may makaharanguyos nga sigabong nga nagpatan-os kang lupa kag ginkakugmat kang mga tao.Ang US battleship kang 7th Fleet nag parapit sa binit-baybay nga nagaatubang sa poblacion. Nagbalabag ang battleship, dayon ginpuntariya kang mga bazooka nga nagarulusot sa mga bintanilla kang tangker ang H.E. building kang central school nga amo ang garison kang mga Hapon, kag ginbombardeo, pati ang estayon kang Hapones sa baba kang Sibalom River.
Sa kalangitan, naglinupad ang mga U S warplanes paibabaw kag paidalom. Ang mga soldado nga Hapones nagkinarankaran kag nag-araplag nga daw mga pitaw nga napuhag sa anda pugad. Nagtinguha sanda nga malagyo sa gwa kang banwa pay nasagipot sanda kag ginpamatay kang mga tinao ni Maj. Manikan nga nagahukmong sa dulom kag ginalipdan kang mga sibilyan nga nagabantay kang kahigayunan nga magsubol. Ang mga nagsurrender nga Hapones ginbihag kang mga American liberators.
Samtang ang mga "bakwit" (nag-evacuate) nga nagaparanago , nalisyan sa nabatian nga mga linupok , kag nagharaguyon sa ibabaw kang pukatod kang Labao, kon sa diin nalantawan nanda ang kapin sa 130 ka mga sakayan nga lainlain ang karagkulon nga nagabanig lang sa baybayon kang Parara kag nakalambot pa sa Buyuan. Haros indi ron kitaon ang tubig sa anda kaikit kag karako.
Kang alas 10:26 ron sa aga, si Brigadier General Robert D.Shoe nga Assistant Division Commander, nag-abot imaw ang ikarwa nga hugnat kang landing crafts. Nalisang ang mga tao sa pagkabati nanda kang nagadaguhob nga binagrong nga wara pa gid nanda mabatii sa bilog nanda nga kinabuhi.Sa kalangitan,anda natangraan ang indi maisip nga mga warplanes nga nagalinupad nga daw mga tumbaktumbak nga nagakilan ang mga pakpak sa sirak kang adlaw kag nagaporma kang higante nga letra nga "V".Nakasiyagit sa sobra nga kakunyag ang mga tao pagkamarasmas nga nagbalik gid man matuod si Gen. MacArthur suno sa ana ginsaad.Nagatararamos sa luha nga nagluhod sanda sa lupa kag nagpasalamat sa Ginoo sa pag-abot kang ginakalangkagan ng kaluwasan.
\Daw bulos kang primero nga baha sa Mayo nga naghuganas ang mga tao padulhog sa banwa. Wara ginsapak ang mga dugi kang huyahuya nga anda ginatadag, kag ang mga sibukaw nga nagabalag sa anda aragyan.Gintaris nanda ang nagabagabaga nga kabarasan sa binit -suba kag ginsuray ang nagatagiti nga init kang udtung-adlaw sa Marso.
Tus-on ang mga binagtong kag uribay ang kabataan, nagpadulong ang guban sa poblacion. Sa dalanon, may nagahiniyoy,nagahiribion, nagakinanta,nagapangadi, nagalumpatlumpat kag may ginaitsa paibabaw ang binagtong kag dalaganon agud saluon pareho kang kalo kang cowboy nga nagdaog sa rodeo.
Sa banwa, linibo ka mga tao; bata,mal-am,babae, lalaki , balo , ilo , nanay , tatay, bugto nga nawad-an kang mga mahal sa kabuhi ang nagalinya sa daray-ahan kang poblacion,pira ka kilometro halin sa nakatundan paagto sa sidlangan.Pagkakita nanda sa mga soldado nga Kano, dayon nanda ginakamusta ginahakus, ginaharukan,nga nagatarangison kag sa nagasagrak nga limog, nagasinggit nga,"Victory Joe ! Victory Joe!" bisan bukon Joe ang mga ngaran nanda.
Kang makita nanda ang mga bihag nga Hapon ,daw mga bag-ong yanggaw nga mga aswang nga ginhamag nanda.Bisan ginasagang sanda kang mga Kano pay ginakuot gid nanda kag ginabato, ginguramos,gingan-it,gintampa kang sinelas , ginbakol kang bakya,ginsumbag,ginhanot, ginhan-usan , nagagurahab kag nagakurudog sa sobra nga kaugot nga nagabuyayaw.Indi maharaw kang mga Kano ang anda pagsalimuang. Tatlo ka tuig nga kaugot, dumot, kalisod kag pag-antos nga ginhuban nanda sa anda tagipusuon ang anda ginpautwas nga daw mabangis nga toro nga nakabuhi sa turil.
Ang mga bihag gintipon sa plaza. Makaligad ang pira ka oras, ang liberating team nagpatigayon kang palibot nga rota paagto sa siyudad , paagi sa Tigbauan-Leon provincial road. Ang mga Hapones nga nakapalagyo sa garison sa central school,kag nanago sa takas-banwa sa gwa kang poblacion, naenkwentro kang mga soldado nga Americano kag napatay tanan. Sa baryo Cordova, ang tanks unit nagrusdak kang garison sa sitio Curampao. Ang artillery unit tana, nag-agi sa Namocon pasiyudad.Wara ron sanda it nasumalang nga kontra, gani ang Panay lubos nga nahilway sa mismo nga adlaw kang Marso 18,1945,kag gintawag kang mga tao ang amo nga hitabo nga "Landing" ukon "Liberation".
