1. "Bilidhon ka nga hiyas"...Gintawag ni Rizal ang Pilipinas nga "perla del mar"ay matahum kag marahalon;may mataas nga bili, gani ginainteresan kang iban nga pungsod; amo man kara ang Tigbauan. Daw marahalon nga hiyas nga napugtak sa binit kang baybayon.
2."Malapad nga baybay ang katipan"...Ang baybay sa Tigbauan daw kahagugma kang banwa; ginahakus kag ginaharukan kang balod ang ana daray-ahan. Pay kon madamol ang uran kag mamadlos ang hangin, ang baybay nagangurob sa kaimon nga ginakaros kag haros sagnuyon ang lupa palawod. Pagkalumbos kang unos, nagakalma ang dagat nga ginadalo liwan, ginaangga kag ginaili-ili ang daray-ahan; ginadul-ungan kang mga kagingking kag pakinhason ,nga daw nagapang-ulo-ulo.
3."Bahandi nga labing tinipigan"...Wara gintao sa mga Katsila, gani nag-entra sa rebulosyon; wara gintao sa mga protestante nga Kano, ay solido nga Catolico; wara gintao sa mga Hapon, gani may bolo batalyon kag guerilla; wara gintao sa diktador paagi sa boto, gani hambal ni Marcos kay Mayor Torrento", Mr. Mayor, you failed me twice in Tigbauan". Sabat ni Mayor," Mr. President, I did everything in my capacity as mayor, but I think, the people of Tigbauan just do not like you". Suno sa mga katigulangan, "Dya nga lupa, tul-an pa kang aton kamal-aman".
4... "ginpanggas sang amon ginikanan, mga handum sang katibawasan"...Kuon kang mangunguma,"Makatapos lang si Toto, maimpasan ko man ang mga alili ko nga gingasto ko sa uma kag makatibawas gid kami".
5. .."kag mga damgo sang kauswagan"...Hambal kang nanay nga nagalibod laswahon kang gintamsakan kang lao sa karsada pag-agi kang awto kang kasimaryo, "Duruti nga eskwela Day ay mag-nurse kaw ron kag makapa-abroad, mabakal kaw man awto."
6...."pinalabi sang Diwa"...Nag-aragi ang lanas, linog, landslide, buhawi, mga peste kang balabao, apan, ulod, kag pamalatian kang mga sapat kag tao, pay wara mamung-i ang Tigbauan; nagadaplis lang kag nagaalihid. Salamat sa Dios.
7..."ang tuba mo, dugus ang kaangay"...Bantog ang tuba sa Tigbauan nga matam-is, indi pareho sa ibang lugar nga ang anda tuba, kisum.Tungod ra sa lupa digya nga manggaranon sa potassium nga ginadul-ong kang Suba Sibalom kon maglambas.
8."Marimis ang mga isda sa baybay"...Ang manogbaligya kang isda, bisan sa iban nga lugar halin ang anda isda, ginasinggit nanda nga sa Tigbauan buol ay iban gid kuno tana ang isda sa Tigbauan. Bisan sabawan mo lang, marimis.Tungod ra ay ang isda sa baybay kang Tigbauan nagapanginaon kang plankton halin sa brackish water nga dara kang Sibalom River sa gibwangan.
9..." may maanyag nga mga lin-ay"... Hambal ni anay Mayor Torrento, "Sa iban nga banwa, duro ang mga mestisa kag mga puro nga mga Katsila, pay raku man ang daw kinumos kang Makaako ang hitsura;nagabaha ang gwapa, pay nagaanaw ang raw-ay. Dya tana sa aton, wara it sobra ka gwapa kag sobra ka raw-ay. Ararangay lang ang anda katahum kag mga enganyosa." Kuon kang principal sa Guimaras kang may SWIPSAL pa,"You are from Tigbauan? Tigbauan ladies are known to be pretty and very good dancers".
10."Ang mapisan indi gid magutom."...Suno sa mal-am nga mangunguma ..."Wara man nagadugo ang lupa kon suk-adon mo, naga indi kaw abi magpananum?"
11." Sa Simbahan kag mga dalan nakasulat sa dugo kag luha "...sa dugo kang mga lalaki nga 15-60 anyos ang edad nga ginapatabas kang mga bato nga igang sa korte nga kinaban kag ihantal bilang pader nga dingding kang simbahan. Nagadugo ang agi kang latigo nga ikog-pagi nga ginalabnot kang kabo nga Katsila kon magkuri sanda. Nagasamo ang dugo sa anda luha kag sip-on ay indi sanda pagpauntaton bisan may masakit sanda.
12..."sa mga dalan, nakasulat ang imo kasaysayan"...Gin-ngaranan ang mga kalye sa Tigbauan kang mga ngaran kang mga nagpangapin sa banwa, pareho kay Leonardia nga ginpugutan kang Hapon sa tunga kang ana balay sa atubang kang ana mga bata ay indi na pag-isugid kon diin gin-exile ang local government; kag amo man kay PFC Eliseo Gonzales Tejero nga naabay sa death march kag napatay sa Camp O' Donnell, Tarlac.
13...."sa Dios, himpit ang pagtuo"...Ang Tigbauan, may darwa ka piesta_ patronal, para kay San Juan de Sahagun kag devotional, para kay Senior Santo Nino. Ang kada barangay nagapadungog kay Birhen Maria paagi sa Flores de Maria kag Santacrusan. Wara ang banwa it municipal cemetery ay wara it ilubong dyan ay himpit nga Catolico ang mga Tigbauanon.
14. "Pugad sang kahirup kag kalipay"..Ang Tigbauanon, bisan ano karayu kag kabuhay kang ana pagpanglugayawan, nagauli gid kag nagapangalipay imaw sa ana kapamilya kag kasimanwa.
No comments:
Post a Comment